โครงการศึกษาและอนุรักษ์คัมภีร์โบราณ

THE DIGITAL PRESERVATION OF ANCIENT BUDDHIST SCRIPTURES

คัมภีร์ใบลานวัดทองนพคุณที่มีอายุมากกว่า ๓๐๐ ปี

==============================================================================================================

(๑) คัมภีร์ เลขที่ วท. ๑๗๒/๙ ปาฏิกวัคคปาลิ ทีฆนิกาย ปีที่สร้าง พ.ศ. ๒๑๖๖

คัมภีร์ใบลาน เลขที่ วท.๑๗๒/๙ เรื่อง ปาฏิกวัคคปาลิ ทีฆนิกาย มีชื่อแบบฉบับตามหลักวิชาการว่า ปาฏิกวคฺคปาลิ ทีฆนิกาย เป็นคัมภีร์ใบลานฉบับล่องชาด ชนิดลานยาว เส้นจาร หน้าละ ๕ บรรทัด จำนวน ๑ ผูก ใบปกหน้าจารชื่อเรื่องด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี-ไทย ข้อความว่า

“ปาฬิทิฆนิกายปาฏิกยฺยวคฺค ผูก ๙”

ชื่อเรื่อง เป็นการจารแบบผสมระหว่างอักษรขอมบาลี(ปาฬิ, ทิฆนิกาย, ปาฏิกยฺยวคฺค)และอักษรขอมไทย(ผูก ๙) ซึ่งเป็นลักษณะการจารแบบธรรมเนียม โดยแสดงชื่อเรื่องไว้บนหน้าปกเพื่อให้ทราบว่าเป็น “พระไตรปิฎกบาลี ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค ผูก ๙”


เนื้อเรื่อง ส่วนที่เป็นเนื้อหาคัมภีร์ตั้งแต่ต้นจนจบ จารด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี เกี่ยวกับพระสูตรในพระไตรปิฎก ที่มีสาระขนาดยาวๆ มีปาฏิกสูตร เป็นต้น ซึ่งกล่าวถึงนักบวชชีเปลือยชื่อปาฏิกบุตร ท้าทายให้พระพุทธเจ้าแสดงอิทธิปาฏิหาริย์


ประวัติ พบข้อความระบุปีที่สร้างและผู้สร้างคัมภีร์ฯ จารด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี-ไทย ดังนี้

“พุทฺธสกฺกราชได ๒๑๖๖ ปีกุร” อักขรวิธีปัจจุบันว่า “พุทธศักราชได้ ๒๑๖๖ ปีกุน”

“มหาธมฺมราช” อักขรวิธีปัจจุบันว่า “มหาธรรมราช”

ข้อความว่า “มหาธมฺมราช” เป็นหลักฐานที่น่าศึกษาต่อไปว่า คัมภีร์ฉบับดังกล่าวเป็นคัมภีร์ใบลานฉบับหลวงสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรมหรือไม่ เนื่องจากหน้าปกคัมภีร์มีข้อความว่า “มหาธมฺมราช” แปลตามศัพท์หมายถึง “พระราชาผู้ยิ่งใหญ่ในทางธรรม” ซึ่งสอดคล้องกับอายุคัมภีร์ฯที่จารขึ้นเมื่อพุทธศักราช ๒๑๖๖ ตรงกับสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม

**สรุป คัมภีร์ใบลานเลขที่ วท.๑๗๒/๙ เรื่องปาฏิกวัคคปาลิ ทีฆนิกาย ฉบับล่องชาด อักษรขอม ภาษาบาลี พ.ศ. ๒๑๖๖ เป็นคัมภีร์ใบลานสมัยอยุธยาตอนกลาง ตรงกับรัชกาล สมเด็จพระเจ้าทรงธรรม


==============================================================================================================

(๒) คัมภีร์ เลขที่ วท. ๓๘๘/๑๑ พระเวสสันดรชาดก ปีที่สร้าง พ.ศ. ๒๒๓๘ ปีจอ

คัมภีร์ใบลาน เลขที่ วท.๓๘๘/๑๑ฉ เรื่องพระเวสสันดรชาดก(มหาราช)มีชื่อแบบฉบับตามหลักวิชาการว่า มหานิปาตวณฺณนา(เวสฺสฺนตรชาตก) ชาตกฏฺฐกถา ขุทฺทกนิกายฏฺฐกถา เป็นคัมภีร์ใบลาน ฉบับทองทึบ ชนิดลานยาว เส้นจาร หน้าละ ๕ บรรทัด จำนวน ๑ ผูก ใบปกหน้าจารชื่อเรื่องด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี-ไทย ข้อความว่า

“มหาราชปพฺพ์ ผูก ๑๑”

ชื่อเรื่อง เป็นการจารแบบผสมกันระหว่างอักษรขอมบาลี(มหาราช) และอักษรขอมไทย(ปพฺพ์, ผูก ๑๑) ซึ่งเป็นแบบธรรมเนียมการจารโดยแสดงชื่อเรื่องไว้บนหน้าปกเพื่อให้ทราบว่า เป็นพระเวสสันดรกัณฑ์ “มหาราชบรรพ ผูก ๑๑”


เนื้อเรื่อง ตลอดคัมภีร์ตั้งแต่ต้นจนจบ จารด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี เกี่ยวกับพระพุทธเจ้าเมื่อครั้งเสวยพระชาติเป็นพระราชโอรสของกษัตริย์ บำเพ็ญทานบารมี ในผูกนี้ ตอนมหาราชกล่าวถึง ชูชกจูง พระชาลี พระกัณหา ด้วยกิริยาโหดร้าย ประหนึ่งสองกุมารคือทาสรับใช้ พอกลางคืนก็มีเทพยดาแปลงองค์เป็นพระเวสสันดรและพระนางมัทรีมาดูแลขับกล่อมให้นอน ในคืนสุดท้ายพระเจ้าสญชัยทรงฝันว่า จะมีผู้นำดอกบัวสองดอกมาถวาย โหรจึงทำนายว่าพระองค์จะพบพระญาติที่ใกล้ชิดยิ่ง จากนั้นพระองค์ก็พบพระชาลี พระกัณหา และไถ่ตัวสองกุมาร ตรัสขอโทษที่เนรเทศพระเวสสันดร พร้อมยกทัพไปรับพระเวสสันดรกลับพระนคร สารธรรมของตอนมหาราชนี้ คือ คนดีตกน้ำไม่ไหล ตกไฟไม่ไหม้


ประวัติ พบข้อความกล่าวถึงปีที่สร้างคัมภีร์ฯ จารด้วยอักษรขอมไทย ภาษาไทย ดังนี้

“พุทธศักราชได้ ๒๒๓๘ ปีจอ ฉศก” ข้อความดังกล่าวเป็นหลักฐานแสดงว่า สร้างคัมภีร์ฯ ไว้เมื่อ พ.ศ. ๒๒๓๘

**สรุป คัมภีร์ใบลานเลขที่ วท.๓๘๘/๑๑ฉ เรื่องพระเวสสันดร(มหาราช) ฉบับล่องชาด อักษรขอม ภาษาบาลี พ.ศ. ๒๒๓๘ เป็นคัมภีร์ใบลานสมัยอยุธยาตอนปลาย ตรงกับรัชกาล สมเด็จพระเพทราชา

==============================================================================================================

(๓) คัมภีร์ เลขที่ วท. ๘๖๗ โลกนยชาตก ปี่ที่สร้าง พ.ศ. ๒๒๖๑ ปีวอก

คัมภีร์ใบลาน เลขที่ วท.๘๖๗ เรื่อง โลกนัยชาดก มีชื่อแบบฉบับตามหลักวิชาการว่า โลกนยชาตก เป็นคัมภีร์ใบลานฉบับล่องชาด ชนิดลานยาว เส้นจาร หน้าละ ๕ บรรทัด จำนวน ๑ ผูก ใบปกหน้าจารชื่อเรื่องด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี-ไทย ดังนี้

“ฏ-ฐ โลกเนยฺย ผูก ๖”

ชื่อเรื่อง เป็นการจารอักษรขอมบาลี(โลกเนยฺย)และขอมไทย(ผูก ๖)ผสมกัน ซึ่งเป็นแบบธรรมเนียมการจาร โดยแสดงชื่อเรื่องไว้บนหน้าปกเพื่อให้ทราบว่าเป็น “โลกนยชาดก” คำว่า“โลกเนยฺย” เป็นชื่อคัมภีร์ หมายถึง เรื่องราวซึ่งทำให้เข้าใจโลกที่มีแนวโน้มเสื่อมสิ้นไป คำว่า “ผูก ๖” หมายถึง จารลงใบลานเป็นผูกที่ ๖ ตัวหนังสือในวงเล็บปีกกาคืออังกาที่ปรากฏในผูกนี้ โดยอังกาเป็นอักษร ฏ และ ฐ


เนื้อเรื่อง ตลอดคัมภีร์ตั้งแต่ต้นจนจบ จารด้วยอักษรขอม ภาษาบาลี เนื้อหากล่าวถึง นิทานคติธรรมมีลักษณะเป็นชาดกนอกนิบาต เชื่อมโยงกับอดีตชาติของพระพุทธเจ้า ตอนที่โดดเด่นและมีผู้รู้จักกันมากคือตอนที่ว่าด้วย ธนัญชัยบัณฑิต บางครั้งใช้ตอนนี้เป็นชื่อเรื่องใหญ่


ประวัติ กล่าวถึงปีที่สร้างคัมภีร์ฯ และ ผู้สร้างคัมภีร์ จารด้วยอักษรขอมไทย ภาษาไทย ดังนี้

“พุทธศักราชได้ ๒๒๖๑ ปีวอกสัมฤทธิศก อุบาสกอูและอุบาสิกาเปา วิมูลลสัทธา ลิกฺขิตฺตํ”

ข้อความดังกล่าวแสดงว่า อุบาสกอูและอุบาสิกาเปาสร้างคัมภีร์ใบลาน ไว้เมื่อ พ.ศ. ๒๒๖๑ และแสดงให้เห็นว่า ภาษาและสำนวนในการเขียนของผู้คนในยุคนั้นใช้ภาษาบาลีได้อย่างกลมกลืนกับภาษาไทย ทำให้สำนวนสละสลวย เช่น กล่าวว่า อุบาสกอูและอุบาสิกาเปา วิมูลลสัทธา ลิกฺขิตฺตํ หมายถึง มีศรัทธาเป็นรากเหง้าอย่างวิเศษ จึงสร้างโลกนัยชาดกไว้ในพระศาสนาแล้ว

**สรุป คัมภีร์ใบลานเลขที่ วท.๘๖๗ เรื่องโลกนยชาตก ฉบับล่องชาด อักษรขอม ภาษาบาลีพ.ศ. ๒๒๖๑ เป็นคัมภีร์ใบลานสมัยอยุธยาตอนปลาย ตรงกับรัชกาล สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระ

==============================================================================================================